Door een wetswijziging mogen vanaf 1 januari 2025 huisartsen in Nederland de abortuspil voorschrijven. Daarvoor moeten ze wel eerst een e-learning traject volgen. De verwachtingen waren hoog gespannen en voor de behandeling in het parlement waren de Kamerleden geïnformeerd dat naar verwachting 30 tot 60% van de huisartsen bereid zou zijn om hieraan mee te werken. En de media brachten dit breed naar buiten. Lees hier meer over de achtergrond van deze wetswijziging.
Informatiebrief en voorbeeldfolder
Op 29 januari 2025 heeft Kies Leven een informatiebrief verstuurd naar ruim 13.000 huisartsenposten. Bij deze informatiebrief was een folder als voorbeeld bijgesloten. Deze folder zou een huisarts kunnen gebruiken om patiënten te laten weten dat hij/zij de abortuspil niet voorschrijft. De motivatie voor deze mailing was dat een enquête onder huisartsen in 2022 al had laten zien dat 80% niet kán meewerken door drukte en overbelasting. Een veel kleinere groep huisartsen wíl deze behandeling niet uitvoeren, vanwege religieuze, ethische of principiële bezwaren[1]. Diverse huisartsen gaven dit ook nog eens aan tijdens de internetconsultatie voorafgaand aan de behandeling in de Tweede Kamer.
Een groep organisaties maakte een half jaar later op 9 juli bezwaar tegen deze informatiebrief en stapte naar de Reclame Code Commissie (RCC). In een artikel op de website van Radio1[2] op 9 juli naar aanleiding van een interview met klagende huisarts Peter Leusink en advocaat Noor Dings staat te lezen: “Over de inhoud kun je twisten, maar over de vorm niet, vinden de klagende organisaties. Daarom stapten zij naar de Reclame Code Commissie.” “Het zwaartepunt van de klacht zit op de herkenbaarheid als reclame,, legt advocaat Noor Dings uit.” En inderdaad kun je over de inhoud van mening verschillen. Op 19 november 2025 deed de RCC uitspraak over de klacht en is van oordeel dat de informatiebrief valt onder reclame en daarmee dat de envelop en de folder voorzien hadden moeten zijn van een logo van Kies Leven. Tot onze verbazing stelt de Reclame Code Commissie bovendien dat een aantal zaken uit de brief en de voorbeeldfolder valt onder artikel 6 Nederlandse Reclame Code, omdat ze zouden appelleren aan gevoelens van angst. Hieronder nog een aantal voorbeelden waar Kies Leven het oneens is met de argumentatie van de RCC.
Procedurewijziging
Met de inwerkingtreding van de wijziging van de abortuswet waardoor de abortuspil ook via de huisarts kan worden verstrekt is een hele belangrijke controle op zorgvuldigheid komen te vervallen. Voor die tijd moest een vrouw zelf de eerste abortuspil innemen onder toeziend oog van een arts, zodat met absolute zekerheid kon worden vastgesteld dat het middel gelijk na een onderzoek werd ingenomen door de vrouw voor wie het bedoeld was. Na 1 januari 2025 hoeft het innemen van de eerste abortuspil niet meer in bijzijn van een arts. De vrouw mag de hele set pillen (het dodende mifepriston en het uitdrijvende misoprostol) mee naar huis nemen (of ophalen bij een apotheek) en thuis zonder toezicht innemen. De RCC stelt dat ook voor 1 januari de uitdrijving van het kindje al thuis plaatsvond en buiten het toezicht van een zorgverlener valt. Dat gedeelte is juist, maar dat is niet wat Kies Leven heeft gesteld in de brief. De voorschrijvende huisarts weet niet of de vrouw de pillen voor iemand anders haalt én de huisarts weet niet of de vrouw de eerste pil ook daadwerkelijk inneemt binnen de toegelaten periode van negen weken. Ze kan de pillen zomaar enkele weken laten liggen. De controle hierop is nu volledig weg. De RCC maakt hier echt een grote denkfout! De uitspraak laat zien dat de RCC niet op de hoogte is dat de abortuspil bestaat uit een set pillen die op twee verschillende tijdstippen dienen te worden gebruikt.
Buitenbaarmoederlijke zwangerschap
Het UMCG[3] geeft aan dat vanaf zes weken zwangerschap een buitenbaarmoederlijke zwangerschap is vast te stellen. De abortuspil mag worden voorgeschreven tot negen weken zwangerschap. In de periode dat een buitenbaarmoederlijke zwangerschap is vast te stellen wordt de helft van alle abortussen uitgevoerd in Nederland[4]. De RCC beoordeelt dat de bewering dat een echo-onderzoek niet kan worden overgeslagen in strijd is met de waarheid, omdat je in een zeer vroeg stadium een buitenbaarmoederlijke zwangerschap niet kan vaststellen. Vanaf vijf weken zwangerschap kunnen er klachten ontstaan bij de zwangere vrouw[5], maar dat hoeft niet, dus kan niet op klachten worden afgegaan. Uiteindelijk is een speciale ingreep nodig. Wanneer die vijfde week wordt meegeteld gaat het zelfs om 75% van alle abortussen in ons land. Met beoordeling van de RCC wordt de indruk gewekt dat in al deze situaties het uitvoeren van een echo niet nodig is. Minder dan een op de honderd zwangere vrouwen krijgt met een buitenbaarmoederlijke zwangerschap te maken. Je zal maar één van die vrouwen zijn. Een abortuspil beëindigt niet een buitenbaarmoederlijke zwangerschap en blijft dus mogelijk gevaarlijk voor de zwangere vrouw.
Zorgvuldige afweging en voorlichting volgens de wet
In de Wet Afbreking Zwangerschap staat in artikel 5 lid a en b[6]:
a. Dat de vrouw die het voornemen heeft tot afbreking van zwangerschap en zich met een daartoe strekkend verzoek tot de arts heeft gewend, wordt bijgestaan, in het bijzonder door het verstrekken van verantwoorde voorlichting over andere oplossingen van haar noodsituatie dan het afbreken van de zwangerschap;
b. Dat de arts, indien de vrouw van oordeel is dat haar noodsituatie niet op andere wijze kan worden beëindigd, zich ervan vergewist dat de vrouw haar verzoek heeft gedaan en gehandhaafd in vrijwilligheid, na zorgvuldige overweging en in het besef van haar verantwoordelijkheid voor ongeboren leven en van de gevolgen voor haarzelf en de haren;
Hierop gebaseerd dient elke vrouw die voor abortus komt naar het Vrelinghuis in Utrecht een verklaring te ondertekenen dat ze goed geïnformeerd is over andere oplossingen voor haar noodsituatie. Ook de behandelend arts tekent ervoor dat de vrouw goed geïnformeerd is over andere oplossingen. De vrouw moet zelfs aankruisen wat haar motivatie is voor haar abortus. Ze heeft daarbij de keuze uit acht verschillende opties. Daarom heeft Kies Leven in de brief gesteld dat tijdens een uitvoerig gesprek duidelijk moet worden wat haar redenen voor abortus zijn, zodat ook op andere oplossingen voor haar noodsituatie gewezen kan worden. Volgens de RCC is deze stelling van Kies Leven in strijd met de waarheid.
Vooraf informeren van de zwangere vrouw
In artikel 20 lid 2 Wet Afbreking Zwangerschap staat:
Indien de arts gemoedsbezwaren koestert tegen het verrichten of doen verrichten van de behandeling, stelt hij de vrouw onverwijld nadat zij zich tot hem heeft gewend, daarvan in kennis.
De RCC stelt dat het informeren van de vrouw met de folder gebeurt voordat zij een arts heeft gezien of daadwerkelijk een arts hierover heeft gesproken en dat daarom een beroep op artikel 20 lid 2 WAfz niet correct is. Een onbegrijpelijke uitspraak omdat de website van menig huisartsenpraktijk[7][8][9][10] vermeld staat dat de arts de abortuspil niet voorschrijft. Met de beoordeling van de RCC zouden al deze praktijken ook foutief handelen. Ook hier krijgen de vrouwen die een abortus overwegen al vóórdat zij een arts hebben gesproken de informatie.
Helaas valt er nog meer af te dingen op de beoordelingen van de RCC die de suggestie wekken dat Kies Leven een misleidende brief heeft geschreven die angst zou zaaien en onwaarheden zou vertellen.
De 37 pagina’s tellende uitspraak van de RCC inclusief bijlagen kwam aan het eind niet verder dan: “een vrijblijvend advies om niet nog een keer op deze wijze reclame te maken”. En de Reclame Code Commissie vond het zelfs niet nodig om een ‘Alert’ een waarschuwing af te geven tegen informatie van Kies Leven.
[1] Overheid.nl | Consultatie Uitwerking eisen abortuspil huisarts, reactie
[2] Folders vol desinformatie over abortus in wachtkamers van huisartsen | NPO Radio 1
[3] Buitenbaarmoederlijke zwangerschap
[4] Jaarrapportage 2024 Wet afbreking zwangerschap (Wafz) | Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd
[5] Buitenbaarmoederlijke zwangerschap – Alrijne Ziekenhuis
[6] wetten.nl – Regeling – Wet afbreking zwangerschap – BWBR0003396
[7] Nieuws, Huisartsenpraktijk Olgers en Cornelissen
Andere berichten
