In februari werd in de Europese Commissie een nieuwe resolutie aangenomen: Europa zou financieel garant gaan staan voor de abortuskosten van haar burgers binnen de Europese Unie. Dit zou de toegang tot abortus voor vrouwen moeten vergemakkelijken, ook voor vrouwen uit landen waar de wetgeving rondom abortus streng is. Zij zouden door Europese vergoedingen makkelijker naar landen kunnen reizen met meer liberalere abortuswetgeving, om daar een abortus te ondergaan.
My voice, my choice
Het begon allemaal met een handtekeningenactie ‘My voice, my choice’ opgezet door activisten van het pro-abortuskamp in Europa. Gedreven door angst voor strengere wetgeving rondom abortus en inperkingen van wat zij als vrouwenrechten bezien, namen zij de vlucht naar voren. Zij verzamelden meer dan een miljoen handtekeningen voor een petitie waarin ze vroegen om een fonds waarmee abortussen voor Europese vrouwen centraal vergoed zouden kunnen worden. De Europese Commissie en het Europese Parlement waren met zoveel handtekeningen verplicht dit voorstel te behandelen, maar ze stonden hier van zichzelf al ook zeer welwillend in. Dit leidde ertoe dat op 26 februari 2026 de Europese Commissie er officieel mee instemde om abortuskosten te vergoeden vanuit de Europese Unie.
Probleem
Het probleem is echter dat Europa niet gaat over de abortuswetgeving van de individuele lidstaten. Gezondheidszorg en medische ingrepen (waar abortussen onder vallen) zijn terreinen die behoren tot de lidstaten en niet tot Europa. Een Europees fonds opzetten om kosten voor abortussen te dekken, valt daarmee buiten de mogelijkheden voor de Europese Unie. Dus werd er een creatieve oplossing bedacht: het al bestaande Europese Sociaal Fonds Plus (ESF+) waarin 143 miljard Euro zit, kon worden aangewend door landen om hun kosten op te verhalen. Dit fonds is ooit ingesteld voor het bevorderen van sociale rechten in Europa en met een beetje fantasie kon dit daar ook onder vallen, aldus de Commissie. Daardoor is het dus mogelijk dat vrouwen uit een land als bijvoorbeeld Polen, naar Nederland kunnen komen om op kosten van de Europese belastingbetaler, een abortus te laten uitvoeren. Let wel, dit is dus geld toegezegd en gegeven door lidstaten voordat ze wisten dat dit geld daarvoor zou worden aangewend.
Laten we eens nader kijken wat dit in de praktijk betekent.
De Nederlandse situatie
Nederland heeft recht op €400.000.000 uit de ESF+ pot voor dit jaar. Dat betekent dat de overheid dus 400 miljoen Euro kan aanwenden voor allerlei projecten die te maken hebben met sociale rechten, waaronder dus nu ook het vergoeden van abortuskosten ontstaan door EU-burgers uit andere landen van de EU die naar Nederland komen voor een abortus. Hoeveel geld is daar dan voor nodig, mocht Nederland dit willen bekostigen van die 400 miljoen Euro?
Algemene gegevens
Uit de algemeen beschikbare gegevens over abortussen in Nederland (Wet afbreking zwangerschap) weten we dat er jaarlijks ongeveer tussen 3300 en 3500 abortussen worden uitgevoerd op vrouwen die niet in Nederland wonen, werken of langdurig verblijven. Dit is ongeveer 9% van alle abortussen die in ons land ieder jaar worden uitgevoerd. Dit aantal bestaat enerzijds uit vrouwen uit verschillende EU-landen die hier naartoe reizen om een abortus te laten uitvoeren én uit vrouwen die ongedocumenteerd of illegaal in Nederland verblijven en buiten de kaders van ons zorgstelsel vallen. Bij die laatste groep wordt een abortus vergoed door het CAK (Centraal Administratie Kantoor) onder de regeling ‘onverzekerbare vreemdelingen’. Een arts beslist hierover en bij toestemming, volgt er een 100% vergoeding (waar bij andere medisch ingrepen 80% vergoeding de standaard is). Deze groep beslaat jaarlijks ongeveer tussen de 500 en 800 vrouwen.
Het aantal abortussen onder vrouwen die niet in Nederland wonen, werken of langdurig verblijven is de afgelopen jaren groeiend: in 2021 ging het om 2960 gevallen, in 2022 3267, in 2023 om 3308 en in 2024 al om 3719. Dit is het gevolg van regelingen als bovenbeschreven, maar komt ook door particuliere organisaties als Abortion Network Amsterdam (ANA) die tevens kosten vergoeden voor vrouwen uit het buitenland. Daarnaast speelt het uittreden van het Verenigd Koninkrijk (VK) uit de EU bij de Brexit in 2020 een rol. Tezamen met het VK hebben wij namelijk de meest vergaande abortuswetgeving van Europa: bij ons mag een kindje volgens de wet tot en met week 24 geaborteerd worden. Dat is buiten het VK en Nederland in geen enkel land in Europa het geval. Nu echter het VK geen onderdeel meer van de EU vormt, is Nederland de enige, realistische Europese optie: de kosten zijn hier lager dan in het VK door Europese regelingen en je hoeft voor Nederland geen visum aan te vragen om erheen te reizen als EU-ingezetene. Daardoor oefent Nederland een groeiende aantrekkingskracht uit op veel Europese vrouwen, die hier nog een abortus kunnen laten uitvoeren waar dat elders niet meer kan.
Tweede trimester abortussen
Dit alles betekent daarmee ook dat het aandeel late, tweede trimester abortussen onder deze vrouwen hoger is dan onder Nederlandse vrouwen. Onder Nederlandse vrouwen vindt 83% van alle abortussen plaats voor week 9 van de zwangerschap. 12% van de abortussen vindt na week 13 plaats. Onder buitenlandse vrouwen en ongedocumenteerden is die verhouding totaal anders. Daar zijn ongeveer 60% van de abortussen, tweede trimester abortussen. Dat is het gevolg van onze wetgeving. Dit beeld wordt verder aangescherpt door het feit dat Spanje na het vertrek van het VK uit Europa, dé plek is waar eerste trimester abortussen van ingezetenen plaatsvinden. Belangrijkste reden daarvoor vormen de lagere kosten voor een abortus in dat land. In Spanje is echter de grens voor een abortus gesteld om 14 weken, dus daarna wijkt men uit naar Nederland.
Waar komen ze vandaan?
De vrouwen die in Nederland abortus laten plegen van elders uit de EU, komen voor het grootste deel uit Duitsland. Daarnaast vormen vrouwen uit Italië, Frankrijk en Polen de grootste groepen. Pro-abortus activisten spreken ook over vrouwen uit Malta en andere landen waar abortus bijna onmogelijk is, maar in de officiële cijfers is daar niets van terug te zien. Dat komt praktisch gezien kennelijk vrijwel niet voor. Dat de meeste vrouwen uit Duitsland komen, is omdat daar meer voorwaarden aan een abortus (strengere wachttijden en dergelijke) worden gesteld, waardoor vrouwen eerder voor Nederland kiezen. In Italië en Frankrijk is de wettelijke termijn waarbinnen je mag aborteren veel korter (respectievelijk 12 en 14 weken) en dus moet je bij een latere abortus uitwijken naar Nederland. Het aantal vrouwen uit Polen dat in ons land een abortus laat uitvoeren is dalende, ondanks strenge wetgeving in het land. Waarom dat is, is niet helemaal duidelijk. Wellicht heeft het te maken met Oekraïne als uitwijkmogelijkheid. Daar kun je onder bepaalde omstandigheden tot week 22 een abortus krijgen, tegen lagere kosten.
Kosten
De kosten voor een abortus variëren tussen de €600 en €1500. De stelregel is daarbij: hoe later een abortus, hoe ingewikkelder de procedure en hoe duurder het wordt. Bij ongeveer 3500 abortussen van niet hier wonende of werkende vrouwen, waarbij dus het merendeel latere abortussen zijn, komen de kosten grofweg ergens uit tussen de vijf en zes miljoen Euro per jaar. Nu worden deze kosten al deels betaalt door ons als Nederlandse belastingbetalers (via het CAK bij 500 tot 800 gevallen per jaar) en daar is dus nu de mogelijkheid bijgekomen om via de Europese regeling in het ESF+ kosten te dekken (een regeling die uiteindelijk ook betaald worden met middelen opgebracht door de belastingbetalers van de EU).
Nederland maakt geen gebruik van de regeling
Minister Hermans van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft inmiddels aangegeven dat zij geen gebruik zal maken van de fondsen van het ESF+ voor de bekostiging van abortussen van buitenlandse vrouwen. Het bedrag dat Nederland tegoed heeft uit het ESF+ heeft in zijn geheel al een bestemming gekregen voor dit jaar. Die 400 miljoen Euro is bestemd voor armoedebestrijding in ons land. Europarlementariër Raquel García Hermida-van der Walle van D66 betreurt dit. Zij vierde het besluit van de Europese Commissie in februari nog als een grote triomf. Zij sprak over “Een grote overwinning voor het recht om baas in eigen buik te zijn.” Nu is ze zeer teleurgesteld. Ze hoopt dan ook dat er “tijdens de volgende begrotingscyclus” wel ruimte wordt gemaakt voor de vergoeding van abortus. Het afwijzen van minister Hermans is immers geen principiële keuze, maar enkel het gevolg van eerder afgesproken allocaties van middelen en bijbehorende begrotingskeuzes. Dat kan volgend jaar zomaar ineens anders zijn, temeer daar de minister zich als zeer pro-abortus presenteert in haar uitspraken, ook voor vrouwen van buiten ons land. Zo gaf ze aan in een Kamerdebat (9 april 2024): “Iedere vrouw verdient toegang tot veilige en legale abortuszorg. Vrouwen uit EU-landen waar abortus verboden is kunnen in Nederland terecht… Daarom vinden wij het goed en belangrijk dat onze abortuszorg ook toegankelijk is voor vrouwen uit het buitenland… En hulp bij eventuele complicaties.”
Nederland verzamelpunt ‘abortustoerisme’
Al met al spelen hier twee fundamentele problemen. Ten eerste treedt de EU met de regeling via het ESF+ buiten haar boekje in de invloed die zij op de gezondheidszorg van Europese democratieën uitoefent. Gezondheidszorg en de inrichting daarvan, is voorbehouden aan de lidstaten. De EU gaat niet over deze dingen. Door nu op deze wijze via een achterdeurtje de vergoeding van abortussen Europees te regelen, treedt ze toch binnen in het gezondheidszorgbeleid van de lidstaten. Daarmee negeert ze de democratische waarden die ze zelf altijd zo hoog in het vaandel pretendeert te hebben. Neem een land als Polen waar de abortuswetgeving anders en strenger is dan in Nederland. Dat is het gevolg van een democratisch, politiek proces en dus de keuze van de burgers van het land. Zij hebben hiertoe besloten bij verkiezingen en de regeringen die namens hun mandaat hebben gehad, hebben dat ingevoerd. Door nu als EU het van overheidswege federaal mogelijk te maken dat Poolse burgers in andere landen deze regels niet hoeven te respecteren, hol je feitelijk deze democratische autonomie uit. Je zegt: de EU denkt anders dan jullie land en wij gaan daarbovenuit met een grote zak met geld. Zo worden, zonder enige vorm van democratische inspraak op Europees niveau, landen in hun soevereiniteit gedegradeerd, en wordt abortusbeleid gecentraliseerd naar de meest extreme en verregaande abortuswetgeving van Europa, namelijk die in Nederland. De democratie en het democratische proces wordt effectief door de Europese Commissie buiten werking gesteld. Dit geldt evenzo voor de concrete vergoeding van de kosten die gemaakt worden: dit gaat met belastinggeld van EU-burgers die daarover niet zijn gekend toen ze het gaven, noch toen het ESF+ werd ingesteld. Opnieuw een uitholling van de democratie.
Het tweede probleem is ethisch en ideologisch van aard. Door dit soort van politieke, ideologische spelletjes wordt het meest vergaande pro-abortusstandpunt dus feitelijk de norm in de hele Europese Unie. Waarom moet dat? En is dat terecht? Waarom bepaalt de EU dat? Ik geloof dat dit niet zo kan of moet. Ik vraag mij af of het merendeel van de Europese burgers het hiermee eens zou zijn als ze hier concreet over bevraagd zouden worden? Wetgeving rondom abortus in Europa is over het algemeen immers niet voor niets lang niet zo vergaand als in Nederland. Mensen delen het standpunt van pro-abortusgroepen lang niet allemaal. Waarom moet dan het activistische standpunt van de pro-abortusbeweging via een subsidieregeling van de EU tot norm worden verheven in de EU? Dit is ideologische manipulatie. Ga maar eens bij jezelf na en vraag het je concreet eens af: wat vind jij ervan dat dit kan en zo gaat? Wat vind jij ervan dat de meest extreme pro-abortus activisten ons dit via de Europese Commissie, in de maag splitsen? Wat vind jij ervan dat deze Commissie, waar niemand voor gestemd heeft in Europa, bepaalt wat ethisch verantwoord is of niet? Ik geloof niet dat we er trots op moeten zijn dat Nederland het verzamelpunt van ‘abortustoerisme’ aan het worden is voor heel Europa.
